Soms sta je in een werkplaats van een vioolbouwer en gebeurt er iets waardoor de tijd even stil staat. Dat je even niet gelooft dat je zo met je neus in de boter valt en iets ‘nieuws’ ziet. Geen haast, geen planning, even blijven hangen 😉 , alleen hout, lak en geschiedenis. Dat moment had ik deze week bij vioolbouwer Ritz Iwata in Amstelveen.
Ik was daar om een cello te laten taxeren. En toen stond hij daar ineens. Totaal ontleed. Grof, donker, robuust… ‘Gewoon’ een oude cello, opengelegd, het achterblad eraf. Ik had al een vermoeden dat er een kapitale cello stond, zoals vaak het geval bij Ritz Iwata. Ik zag daar al prachtige cello’s staan in het verleden zoals de Ruggeri waarop Gregor Horsch destijds speelde, aanvoerder van het Koninklijk Concertgebouw Orkest.
Ik vroeg hem voorzichtig: “Wat is dat voor cello?”
Het antwoord was ongelofelijk.
“Een Goffriller.” En houd me ten goede ; volgens mij zei hij “… Meer dan een miljoen.”
Wauw! Dat ik zulk een cello van zo dichtbij mag zien! Er bovenop sta! Dit zijn echt ICONEN van cello’s!
Mijn eerste echte Matteo Goffriller van dichtbij!
Matteo Goffriller (1659–1742)
Matteo Goffriller wordt vaak in één adem genoemd met Stradivarius en Guarneri, maar zijn verhaal – en vooral zijn cello’s en violen – zijn fundamenteel anders. Voor wie als (amateur)cellist nieuwsgierig is naar waarom sommige oude cello’s zo’n bijna mythische status hebben, is Goffriller een perfecte naam om beter te leren kennen.
Goffriller werd geboren in Tirol en vestigde zich rond 1685 in Venetië. Dat is belangrijk, want Venetië was geen vioolbouwstad zoals Cremona. Het was een handelsstad, een haven, een plek waar hout uit heel Europa samenkwam en waar ambacht minder strak gereguleerd was. Die vrijheid hoor en zie je terug in zijn instrumenten. Is dat niet gaaf? Minder gedoe, meer historie!!
Venetië versus Cremona – waarom dat verschil ertoe doet
Veel amateurs kennen vooral de Cremonese school: Stradivari, Amati, Guarneri. Die instrumenten staan bekend om hun verfijning, symmetrie en elegantie. Venetiaanse bouwers – en Goffriller in het bijzonder – werkten anders.
Typisch voor Venetiaanse cello’s:
- grotere, soms robuuste modellen
- minder strakke symmetrie
- een meer ‘aards’ karakter in klank en uitstraling
- lak die leeft, in plaats van glanst
Dat betekent niet beter of slechter, maar anders. Veel cellisten ervaren een Goffriller als direct, diep en kernachtig, vooral in het middenregister – een gebied waar wij als cellisten nu juist veel muziek maken.
De cello’s van Goffriller: karakter boven perfectie
Goffriller bouwde relatief veel cello’s, en opvallend veel daarvan zijn vandaag de dag nog in gebruik. Dat zegt iets over hun kwaliteit, maar ook over hun aantrekkingskracht.
Wat je vaak ziet bij een Goffriller-cello:
- een krachtige, brede klank
- een instrument dat niet ‘alles vanzelf’ geeft
- een cello die meegroeit met de speler
Dit zijn geen brave instrumenten. Ze reageren, spreken soms juist tegen, en daardoor ontstaat er een dialoog tussen speler en instrument.
Walnoot als achterblad – uitzonderlijk en leerzaam
Het instrument dat ik bij vioolbouwer Ritz Iwata in Amstelveen zag, had een achterblad van walnoot. Voor veel amateurs is dit een interessant detail, omdat we bijna automatisch denken aan esdoorn als standaard.
Walnoot:
- heeft een andere vezelstructuur dan esdoorn
- klinkt vaak iets warmer en minder fel
- werd in Venetië vaker gebruikt dan in Cremona
Het laat zien dat Goffriller niet dogmatisch werkte. Hij gebruikte wat hij kende, wat beschikbaar was en wat volgens hem muzikaal werkte.
Craquelé en lak – geen schade, maar geschiedenis
Het oppervlak van het achterblad vertoonde een prachtig craquelé-effect: fijne barstjes en structuren in de lak. Voor amateurs is het goed om te weten dat dit geen defect is.
Integendeel:
- het ontstaat door eeuwenlange veroudering van natuurlijke lak
- het wijst op originele of zeer oude laklagen
- het draagt bij aan de akoestische flexibiliteit van het hout
Venetiaanse lak is doorgaans warmer van kleur, transparant en minder ‘gepolijst’ dan Cremonese lak. Het is geen spiegel, maar een huid.
De rol van Ritz Iwata – kijken met ervaring
Ik was bij Ritz Iwata om een andere cello te laten taxeren. Wat ik enorm waardeer aan hem, is zijn onpartijdigheid. Hij is niet stuurbaar, niet commercieel gedreven in zijn oordeel, en beschikt over een bijna encyclopedische kennis van instrumenten en bouwers.
Een voorbeeld: op de cello die hij voor mij taxeerde – ooit gekocht bij Max Möller – herkende hij onmiddellijk de toets. Niet alleen dat deze relatief nieuw was, maar ook wie hem had gemaakt: een collega-vioolbouwer die net als Ritz daar vroeger, 30/35 jaar geleden werkte. Hij herkende het werk van die vroegere collega! Een gloednieuwe toets, nauwelijks bespeeld, we waren beiden verbaasd.
Dat soort observaties zie je alleen bij iemand die niet alleen kijkt, maar werkelijk leest wat een instrument vertelt.
Waarom Goffriller vandaag nog zo belangrijk is
Veel topcellisten spelen (of speelden) op een Goffriller, maar ook voor amateurs is het waardevol om deze instrumenten te kennen. Niet om er per se één te bezitten – de prijzen liggen tegenwoordig ruim boven het miljoen – maar om je oor en oog te scholen.
Door te weten:
- hoe bouwtradities verschillen
- hoe houtkeuze invloed heeft op klank
- hoe lak en leeftijd samen een instrument vormen
… ga je ook anders luisteren naar je eigen cello.
Tot slot
Ik ging naar Amstelveen voor een taxatie en kwam terug met een les. Over Venetiaanse vrijheid, over imperfectie als kracht, en over hoe een cello meer is dan hout en snaren.
Matteo Goffriller bouwde geen perfecte instrumenten.
Hij bouwde instrumenten met een ziel.
En soms mag je die even van heel dichtbij ontmoeten.
Joepie de……!!!!! Fijn weekend gewenst!
Scarlett
info@celloverkoop.nl | 06 - 1818 9005
Wellicht ook interessant voor je:
Nieuwe Ludwig 7/8 Cello’s van Europees Hout
Beste keuze cello voor volwassen beginners én gevorderde amateurs Gisteren verliet de laatste 7/8e Ludwig ‘dark’ cello mijn studio. Inge nam haar nieuwe instrument mee naar huis met een grote glimlach — en ik voelde hetzelfde. Niet alleen omdat zij er zo blij mee was,...
Podcast gesprek met nieuwe celloles docent Lola Jurakic
Ik had een leuk podcast gesprek met nieuwe cellodocent in Amsterdam: Lola Jurakic.Lola start komende dinsdag 25 november in de cellostudio op de Haparandaweg in Amsterdam. Haar eerste lesdag zit al vol; heel spannend! Zij zal er tweewekelijks lesgeven in de middag en...
Jean-Baptiste Bréval: Onmisbare componist voor elke cellist
Jean-Baptiste Bréval – een componist van wie bijna iedere cellist wel eens heeft gespeeld Deze week kreeg ik dankzij een bericht van Cellopedia inspiratie omtrent een blogpost over Breval. Heb jij zijn muziek wel eens gespeeld? Hier een korte kennismaking met...
